Команда
Контакти
Про нас

    Головна сторінка


3нешняя палітика Вялікага княства Літоўскага





Скачати 18.72 Kb.
Дата конвертації22.07.2018
Розмір18.72 Kb.
Типреферат

7

Знешняя палітика ВКЛ

Знешняя палітика Вялікага княства Літоўскага була свабоднай пекло спливу на яе ўнутрипалітичних працесаў у дзяржаве.

Унія з Полипчай, нягледзячи на складания ўнутрания винікі, мацавала міжнародния пазіциі княства, дазволіла абяднаць сіли абедзвюх дзяржаў супраць агульних знешніх ворагаў.

У XIV - першай палів XV ст. галоўним ворагам, з якім Вялікаму княству Літоўскаму даводзілася весці напружаную барацьбу, билі лицар Теўтонскага и Лівонскага орденаў. У 1409 р пача «вялікая вайну» паміж Польшчай, Вялікім княствам Літоўскім, з аднаго боку, и Теўтонскім орденам - з другог. Вирашальни ўдар биў нанесені Теўтонскаму ордену ў бітве пад Грунвальд (Полипча) 15 ліпеня 1410 р Крижакі билі разбіти ўшчент, пасли чаго ўжо НЕ змаглі акрияць. У складзе війська вялікага князя літоўскага на чале з Вітаўтам Акрам літоўскіх харугваў билі полацкая, віцебская, мсціслаўская, гарадзенская, берасцейская, пінская, новагародская, ваўкавиская, лідская и іншия Беларускія харугви, а таксамо рускія (смаленскія), украінскія, чешскія войскі и татарська конніца . Асаблівую стойкасць виявілі смаленскія харугви. Адна з іх Цалко загінула, дзве астатнія вистаялі. У виніку жорсткай бітви войскі саюзнікаў прарвалі фронт крижакоў, акружилі іх и знішчилі. У гетим БАІ биў забіти и вялікі магістр ордена Ульріх фон Юнгінген. Паслися параження пад Грунвальд Нямецька агресія була Спину. КАЗІМІР, пераемнік Жигімонта, давёў та канца дело Ягайла и Вітаўта. Таруньскі мір 1466 р Які абумовіў далученне вусця Вісли та Польшчи и васальнае падпарадкаванне ей Привіслення, азначаў знікненне з арени палітичнай барацьби гетага даўняга ворага Вялікага княства Літоўскага и Полипчи.

У сяредзіне XV ст. працягваліся набегі татар на територию Вялікага княства Літоўскага. Так гетага годині Залатая Арда ўжо канчаткова розпалася, на яе руінах у нізоўях Волгі ў інший чверці XV ст. сфарміравалася нова дзяржава - Вялікая Арда, якая працягнулася пекло Волгі та Дняпра. Так 1459 р ханам Вялікай Арди биў Саід-Ахмед, ен яшче та 40-х гадоў XV ст. рабіў набегі на паўднёвия землі Вялікага княства Літоўскага и Галіцкую Русь. У 1455 р у годину аднаго з паходаў Саід-Ахмеда на ўкраінскія землі княства Літоўскага яго атради билі разбіти войскамі кіеўскага князя Сямёна Алелькавіча. Сам хан биў узяти ў Палоп у 1457 р потим ен з няволі ўцёк. Набегі Вялікай Арди на територию Вялікага княства Літоўскага на гетим практична спиніліся.

З іншого палів XV ст. у знешняй палітици Вялікага княства Літоўскага паўстае пробування ўзаемаадносін з мацнеючим суседі на поўдні - Кримскім ханством. Родапачинальнік династиі кримскіх ханаў Хаджі-Гірей знаходзіўся першапачаткова ў сяброўскіх адносінах з Літоўскай дзяржавай. Паслися яго смерці ў Крим пача-лася династичная смута. У 1468 року на ханскі прастол узишоў Менглі-Гірей, Які паступова скіраваў палю палітику та Рускай дзяржави. У 1480 р у виніку перамоў паміж Іванам III и Менглі-Гіреем биў за-полягають абарончи САЮЗ.

На працягу 1481 р паміж Вялікім княствам Літоўскім и Крим вяліся перамови аб развіцці добрасуседскіх адносін. Абодва бакі регулярна пасилалі адзін аднаму пасольстви. Аднако ужо ў жніўні 1482 р па дамоўленасці з Масква Менглі-Гірей пайшоў Вайн на Кіеўскія землі, узяў Кіеў, разрабаваў яго и падпаліў. Пад націскам кримскіх татар паўднёвия межи Вялікага княства Літоўскага, што плиг Вітаўце працягнуліся та Чорнага мору па вусці Дняпра и Днястра, адступілі на поўнач. Амаль штогод кримскія татари наведвалі Кіеўшчину, Падолію, Валинь, билі и далей, на Палессі. На білого-рускія землі толькі за перияд з 1500 па 1569 р татари зрабілі 45 набе-гаў. Яни суправаджаліся рабаўніцтвам и разбуреннем білоруських сіл и гарадоў. Татари бралі ў Палон мірнае насельніцтва и потим няредка прадавалі Палон у рабства. Татарська конніца легка праходзіла ў брил Беларусі, паколькі на поўдні не було дістатися абарони. У 1505 р татари дайшлі та Мінска и Новагародка и ўзялі ў Палон каля 100 тис. Мірних жихароў. У 1521 р татари спустошилі землі паміж Слуцький и Пінскам. Центральная ўлада ВКЛ для ўмацавання бяспекі на паўднёвих межах вимушана була ствариць казацкія заслони. У 1527 р літоўскімі, беларускімі и ўкраінскімі атрадамі було нанесено пара-женне кримскім татарам пад Каневі на Украіне. 3 гетага годині апошнія ўжо НЕ маглі рушиць далека на поўнач. Пазней татарскія ханства викаристоўваліся Вялікім княствам Літоўскім як інструмент усходняй палітикі.

З канца XV ​​ст. абвастриліся адносіни паміж ВКЛ и Рускай дзяржавай. Таму було некалькі причин.

Так канца XV ​​ст. амаль Сконч палітичнае абяднанне Паўночна-Усходняй Русі пад уладай вялікага князя маскоўскага. Ен лічиў сябе нациянальним рускім гаспадаром и ўзяў на сябе місію абяднання ўсіх рускіх зямель. Так гістарична вилучиліся два центри, вакол якіх Сталі абядноўвацца землі колишньої Старажитнарускай дзяржави. Літоўскім князям на захадзе гета ўдалося зрабіць хутчей, чим на ўсходзе, дзе пазней скончиўся перияд феадальнай раздробленасці и княстви доўга знаходзіліся пад Мангол-татарскім пригнётам. Два центри НЕ маглі ў решце решт НЕ сутикнуцца. Гета стала адной з падстаў абвастрення іх адносін. Ваўмовах паширення централізатарскіх тенденций у Рускай дзяржаве дипламатия ВКЛ імкнулася ўбіць клін у гети працес и падтримаць тия княстви Русі, якія засталіся яшче самастойнимі. Так, у 80-х гадів XV ст. цвярскі князь Міхаіл Барисавіч спрабаваў абаперціся на княства Літоўскае, процістаючи паширенню ўлади Івана III на палю вотчину.-У 1483 р биў полягає дагавор аб палітичним САЮЗ и ўзаемада-памозе паміж Цвярскім княствам и Вялікім княствам Літоўскім. У адказ Маскоўскае княства пача-ло ваенния дзеянні супраць цвер и на працягу зімовай кампаніі 1484-1485 рр. розбив-рила пагранічния Гараді Цвяр-ського княства. Міхаіл Барисавіч запрасіў міру, Які и биў полягає з Масква 25 сакавіка 1485 р Цвярское княства, паводле гетага міру, захоўвала пеўную Самаста-насць за виключеннем знешняй палітикі. Саюзнае пагадненне з Вялікім княствам Літоўскім ану-Лява, и биў полягає абаронча-наступальни САЮЗ з Масква супраць Вялікага княства Літоўскага. Альо Міхаіл Барисавіч хацеў захаваць решткі самастойнасці и адразу ж узнавіў сепаратния перамови з Вялікім княствам Літоўскім. Винікам биў другі паходу маскоўскага князя на чале з Іванам III на цвер, пасли якога Цвярское княства було кан-чаткова далучана та Маскоўскай дзяржави. Так на працягу XIV-XVI стст. адносіни паміж Вялікім княствам Літоўскім и Рускай дзяр-жава няредка насілі варожи характар. Вкл хацела далейшага ўзмацнення Масква и ў барацьбу ўцягвала ардинскага хана Ахмеда. Маскоўскія князі ў палю Чарга заключалі САЮЗ супраць ВКЛ з кримскімі ханамі.

Інша причина варожих адносін ВКЛ з Масква була ў асаблівасцях вирашення канфесійнага пробування ў Вялікім княстве Літоўскім. Маскоўскі вялікі князь претендаваў на ролю адзінага праваслаўнага гасудара-абаронцу інтаресаў праваслаўнага насельніцтва. У тій пані годину и само праваслаўнае насельніцтва Вялікага княства Літоўскага доўгі час не аддзяляла сябе па нациянальна-релігійних адзнаках пекло насельніцтва Рускай дзяржави. Іх абядноўвалі агульния гістаричния карані, традицийная культура і адзіная віра. Між критим у Вялікім княстве Літоўскім праваслаўная віра приціскалася. Гета абвастрила релігійную барацьбу ў яе нетрах. Наступ каталіцизму и паширенне польського ўпливу яшче болипой узмацнілі незадаволенасць білоруських праваслаўних феадалаў, якія и так билі ў нераўнапраў-ним становішчи з польскімі и літоўскімі феадаламі. Вялікі князь маскоўскі працягваў ім руку дапамогі. Некатория з білоруських феадалаў па свае Волі пераходзілі разам са сваімі маёнткамі пад Уладу Масква. 3 1487 па 1493 р у Маскву приехалі служиць са сваімі вотчичамі князі Варатинскія, Бялеўскія, Мярецкія, Вяземскія.

Канфрантация паміж Маскоўскай дзяржавай и ВКЛ привяла спачатку та неабвешчанай примежнай Вайни працягласцю з 1487 па 1494 г. У 1487 р пасольства ВКЛ даремна патрабавала пекло Івана III управи на маскоўскіх князёў, якія рабілі набегі на воласці Вялікага княства Літоўскага. Іван III адказваў узаемнимі абвінавачваннямі. Такімі ж няўдалимі билі и наступния пасольстви ў Маскву ў 1488, 1489 1491, 1492 рр. У виніку Вайни була Зламал абарона ўсёй плиг-межнай літоўскай паласи з Маскоўскім княствам.

Примежния ваенния сутичкі перараслі ў болипой сурёзни канфлікт у 1492 р пасли смерці вялікага князя літоўскага Казіміра. Викарис-таўши пераходни етап ва ўстанаўленні вярхоўнай залагодить, войскі Івана III зрабілі паспяховия набегі на землі ВКЛ. Нови вялікі князь літоўскі Аляксандр Казіміравіч спяшаўся скончиць Вайн. Перамови аб спиненні ваенних дзеянняў скончиліся 12 лютаго 1494 р заклю-ченнем мірнай и шлюбнай дамоўленасцей. Іван III видаў палю дачку Олену за Аляксандра Казіміравіча. Паводле мірнай дамоўленасці, Вялікае княства Літоўскае адмаўлялася на карисць Маскоўскага пекло Вяземскага княства и часткі інших княстваў. За Іванам III було плиг-знання права на Ноўгарад, Пскоў, цвер и Разанов. За маскоўскім Гасу-даром замацоўваўся титул «вялікага князя ўсяе Русі». Було дамоў-лена, што абедзве дзяржави дапамагаюць Адна адной у барацьбе з татарамі. Гета значная ўступка з боку Вялікага княства Літоўскага ў теритарияльних и палітичних адносінах. Аднако супяречнасці паміж дзвюма дзяржавамі зняти НЕ билі. Іван III рихтаваўся та Вайни. 3 гета Мета ен наладжваў адносіни са Швецияй и Турцияй, разлічваў на дапамогу Менглі-Гірея.

У 1500 р канчаткова билі разарвани адносіни паміж Рускай и Літоўскай дзяржавамі. Причинай биў пераход шерага буйних ФЕА-далаў Вялікага княства Літоўскага ў межи Рускай дзяржави. Іван III приняў іх на службу и абвясціў Вайн Вялікаму княству Літоўскаму. У маі ім билі зайняті Бранський и землі мажайскага князя, літ - Пуціўль, Мценск, Сярпейск, Гомель, Любеч, Ноўгарад-Северскі, Рильськ. На працягу аднаго паходу Русь заваявала паўднёвую Частка Смаленскай зямлі и териториі Чарнігава-Старадубскага и Ноўгарад-Северскага княстваў. 14 жніўня 1500 р адбиўся розгром літоўскага війська каля Смаленска. Паслися гетага вайну працягвалася яшче два гади.

Рихтуючи зімовую кампанію 1501-1502 рр., Іван III прапанаваў Менглі-Гірею план сумесних дзеянняў. Татарскаму війську Менглі-Гірея адводзіўся маршрут руху праз украінскія землі та Слуцька, Турава, Пінска, Мінска. За гета кримскі хан патрабаваў Згоди Івана ІЦ на спусташенне Кіева и Северскай зямлі. Іван III адмовіўся, и гета адразу ж скаристалі кіруючия коли Вялікага княства Літоўскага и заключилі сустречни САЮЗ з Менглі-Гіреем супраць Масква. ВКЛ заплаціла за гети САЮЗ ханству штогодняй данінай з Кіеўскай, Ва-линскай, Падольскай зямель з кожнага чалавека «па вки дзеньгі». Адначасова вялікі князь літоўскі дамовіўся з Вялікай Ардой и заклю-чиў абарончи САЮЗ з Лівонскім орденам супраць Івана III.

Ваенния няўдачи 1500 р примусілі кіруючия коли Вялікага княства Літоўскага аднавіць унію з Польшчай. 23 кастричніка 1501 р у Мельніку (Украіна) биў падпісани дакумент пра ўмови гета уніі. На польскі прастол биў Абрау вялікі князь літоўскі з династиі Ягелонаў Аляксандр Казіміравіч. Абедзве дзяржави абавязаліся праводзіць адзіную палітику, мець агульную раду, сейми и адзіную Манет. Аднако магнати Вялікага княства Літоўскага адмовіліся ратифікаваць унію, паколькі, на іх погляд, яна азначала ліквідацию літоўскай дзяржаўнасці. Таму мельніцкі акт здзейснени НЕ биў, хаця палітика дзвюх дзяржаў стала ліпших каардинавацца.

Увогуле ж ваенная кампанія 1501-1503 рр. складвалася Надто няўдала для Вялікага княства Літоўскага. У лістападзе 1501 р яно церпіць параженне пад Мсціславам. У червені 1502 р били саюзнік Івана III, кримскі хан Менглі-Гірей, канчаткова разбіў Вялікую Арду, саюзніцу ВКЛ. Няўдалим для княства биў и Смаленскі паходу руського війська, Які визначиў Пераля у ваенних дзеяннях. У виніку 2 красавіка-1503 року було укладати пераміре термінам на 6 гадоў. Яно шмат каштавала ВКЛ, бо княства вимушана було адмовіцца на карисць Масква пекло усёй верхняокскай Украіни, пекло Чарнігава-Северскай зямлі, у критим ліку и ад Гомеля, пекло значнай часткі Смаленскай и Віцебскай зямель. Усяго Вялікае княства Літоўскае саступіла Масквє 19 гарадоў, 70 валасцей, 22 гарадзішчи, 13 сіл. Такім чинам, так Масква адиходзіла територия на ўсім працягу мяжи Вялікага княства Літоўскага, што була населена рускімі, украінцамі и беларусамі. Гета крейди для Масква вялікае стратегічнае значенне, таму што давала магчимасць весці актиўную наступальную палітику. Вялікае княства Літоўскае губляла важния ў стратегічним Сенсом териториі, што складалі каля 1/4 полишаючи ўсёй дзяржави. Гета рабіла безабарон-най яе ўсходнюю мяжу, якая наблізілася та галоўних центраў дзяржави.

Палітику Івана III (ен памёр 27 кастричніка 1505 р) Прадоўжиў яго син Васілій III. 19 жніўня 1506 р у Вільні памёр Аляксандр Казіміравіч. Васілій III спрабуе викаристаць гета и праз палю сястру, Олену Іванаўну, удава Аляксандра, радикальна вирашиць адносіни Маскоўскай дзяржави з Вялікім княствам Літоўскім. Абапіраючися на білоруських, украінскіх магнатаў и шляхту, ен вирашиў завалодаць літоўскім прастолам. Альо план не здзейсніўся. На прастол биў Абрау малодшие брат Аляксандра - Жигімонт. 8 снігових 1506 р Жигімонт абіраецца польскім каралём. Абедзве дзяржави адразу пачалі рихтавацца да Нова Вайни. Жигімонт пайшоў на САЮЗ з рускімі ўдзельнимі князямі: з братам Васілія III, Юрием Іванавічам, удзельним князем дзмітраўскім, звянігарадскім, сярпейскім и бранскім, абяцаючи дапамагчи яму ў заваёве руського прастола. У палю Чарга Васілій III поступається ў блок з М.Л. Глінскім, усемагутним фаваритам Аляксандра, што патрапіў у няміласць плиг яго пераемніку Жигімонту.

Ваенная кампанія пача ўвесну 1507 р Яна була Цесна звязана з феадальним паўстаннем у Вялікім княстве Літоўскім 1508 році, якім кіраваў князь Міхал Львовіч Глінскі. Разам са сваімі братамі и прихільнікамі ен присягнуў Васілію III. Паўстанци замацаваліся ў Турава, Мазира, занялі Клецьк, аблажилі Житомір и Оўруч. Глінскі спрабаваў авалодаць Слуцький и Мінскам, но гета яму НЕ ўдалося. Рускія войскі разам з атрадам Глінскага дзейнічалі на Беларусі, даходзілі та Вільні. Альо ж вирашальнай бітви так и не адбилося. Вайна 1507-1508 рр. Сконч «адвечним мірам», што биў за-полягають ў Масквє 8 кастричніка 1508 р Вялікае княства Літоўскае афіцийна признала пераход та Расіі зямель, далучаних та яе ў виніку войнаў канца XV ​​- пачатку XVI ст. Вялікае княства Літоўскае атримала територию пяці смаленскіх валасцей.

Аднако Васілій III меў на меце захоп Смаленска, буйнога еканамічнага и стратегічнага центра каля заходніх межаў свае дзяржави, и рихтаваўся да Нова Вайни. 19 снігових 1512 р руська армія на чале з вялікім князем рушила та Смаленска. Альо дерло спроба штурму не ўдалася. Нова кампанія пача ўлетку 1513 р и таксамо була безвиніковая. Спустошиўши наваколле, Васілій III з військам вярнуўся ў Маскву. Трецяя кампанія па захопу Смаленска пача 16 травня 1514 р и пасли працяглага іптурму, 30 червеня 1514 р Смаленск капітуляваў. Васілій III рушиў на ЗАХІД та Орши и Друцка. Каля Орши адбилася грандиёзная бітва, дзе маскоўскія войскі пацярпелі поўнае параженне. Але, нягледзячи на гета, усе Спроба ВКЛ вярнуць заваявания Масква землі билі даремния. У 1522 році було укладати пяцігадовае пераміре, якоє потим було прадоўжана япгче та 1533 р Смерць Васілія III и смути ў Маскоўскай дзяржаве плиг яго малалетнім пераемніку штурхнулі Вялікае княства Літоўскае та яшче адной Спроба вяртання заваяванага Масква. Ваенния дзеянні працягваліся 4 гади. Літоўскае княства вярнула толькі Гомель и не-катория нязначния воласці на ўсходзе. У 1537 р зноў було заклю-чана пераміре на 5 гадоў та 25 сакавіка 1542 р Яно працягвалася та Самай Лівонскай Вайни.

Такімі билі асноўния напрамкі знешняй палітикі Вялікага княства Літоўскага ў XIV-XVI стст. Як бачим, прияритети ў ей мяняліся. У XIV ст. яно мляво напружаную барацьбу з нямецкімі орденамі и татарскімі ханствамі. У канц XIV-XV ст. ВКЛ було зайнята адносінамі з Польшчай, праблемай літоўска-польського САЮЗ, Які б даламог вирашиць шмат знешніх и ўнутраних праблем. На працягу болипой за сто гадоў Вялікае княства Літоўскае знаходзілася ў стані персанальнай уніі з Польшчай. Галоўним напрамкам знешнепалітичнай дзейнасці Вялікага княства Літоўскага Сталі адносіни з мацнеючай Маскоўскай дзяржавай, канкурентам у справе абяднання рускіх зямель. Доўгі годину кіруючия коли Вялікага княства Літоўскага ўпарта НЕ хацелі признаць титул «гасудара ўсяе Русі» за вялікім князем масіоўскім. А до сяредзіне XVI ст. яни вимушани билі сутикнуцца ўжо з Жадан руського цара Івана IV далучиць Беларускія и ўкраінскія землі. Гета сведчила пра ўмацаванне Рускай дзяржави и аслабленне Вялікага княства Літоўскага аж так пагрози яго існаванню. Так сяредзіни XVI ст. яно ўжо НЕ маглів супрацьстаяць на роўних Рускай дзяржаве. Логіка барацьби з ім и міжнародния абставіни вимусілі Вялікае княства Літоўскае та болипой цеснага дзяржаўнага абяднання з Польшчай.

Спіс літаратури

1. 150 питанняў и адказаў з гісториі Беларусі / Уклад. З. Санько, І. Саверчанка - Вільня: «Наша будучиня», 2002;

2. Арлоў У., Сагановіч Г. Дзесяць вякоў білоруський гісториі. - Вільня: «Наша будучиня», 1999;

3. Запавет Мураўёва, графа Віленскага. Записка про некоторих' вопросах' по влаштуванню Північно-западнаго краю // Нови Час №11 (16), 2003;

4. Гістория Беларусі. У 2-х ч. Ч. 1. / Я.К. Новік, Г.С. Марцуль, І. Л. Качалаў и інш. - Мінск: «Універсітецкае», 2000;

5. Ігнатоўскі У.М. Кароткі нарис гісториі Беларусі. - Мінск: «Білорусь», 1992;

6. Ілюстрована хронологія історії Білорусі. - Мінськ: «БелЕн», 1998;

7. Історія Білорусі в документах і матеріалах / Авт.-упоряд. І.М. Кузнецов, В. Г. Мазец - Мінськ: «Амалфея», 2000;

8. Каліноўскі К. За нашую вольнасць. Творити, дакументи / Уклад. Г. Кісялёў - Мінск: «Беларускі кнігазбор», 1999;

9. К. Калиновський. З друкарського і рукописної спадщини. - Мінськ: «Білорусь», 1988;

10. Краіна Білорусь. Ілюстраваная гістория / У. Арлоў, З. Герасімовіч. - Martin: «Neografia», 2003;

11. Нариси гісториі Беларусі. У 2-х ч. Ч. 1. М.П. Касцюк, У.Ф. Ісаенка, Г.В. Штихаў и інш. - Мінск: «Білорусь», 1994;

12. Таляронак С. Генерал Міхаіл Мураўёў 7 - «Вешальнік» // Беларускі гістарични часопіс №3, 1997;

13. Шалькевіч В.Ф. Кастусь Калиновський: Сторінки біографії. - Мн .: Університетське, 1988. - 240 с .: іл.

14. Енциклапедия гісториі Беларусі. У 6 т. Тт. 1-6 / ч. 1 /. - Мінск «БелЕн», 1993-2001;



  • Спіс літаратури